การคิดวิเคราะห์ (Analytical Thinking)

 

ผู้เขียนได้มีโอกาสเข้ารับการอบรมเรื่องการคิดวิเคราะห์  ตลอดระยะเวลาเกือบสองวันที่เข้ารับการอบรม มีทั้งการฝึกคิด และฝึกปฏิบัติ   รู้สึกว่าเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง  จึงขอนำมาสรุปและนำมาขยายผล   เผื่อเป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นบ้าง    ดังนี้

ความคิด เกี่ยวพัน กับอารมณ์ ความรู้ และการตัดสินใจ  นั้นคือ การตัดสินใจที่จะทำหรือไม่ทำ จะตามหลังอารมณ์หรือความต้องการ   เพราะฉะนั้นก่อนที่จะตัดสินใจไปตามอารมณ์   เราควรจะมีความรู้(ข้อมูล)ประกอบการตัดสินใจด้วย  อย่าตัดสินใจด้วยพื้นฐานอารมณ์ของเราที่เป็นอยู่  อย่างไรก็ตามมีคำถามถามว่า คิดอย่างไรให้ครอบคลุม หรือ ที่ตอบว่าได้คิดดีแล้วนั้น ความเป็นจริงคือ คุณจะรู้ได้อย่างไรว่าคุณคิดได้ครอบคลุมหรือได้คิดดีแล้ว จากการเข้ารับการอบรมฯ  ได้เรียนรู้   4 รูปแบบวิธีคิด   คือ

       1. คิดแบบมีวิจารณญาณ (critical thinking) เป็นการคิดพิจารณาไตร่ตรองอย่างมีเหตุผล เพื่อการตัดสินใจว่าสิ่งใดควรเชื่อ หรือ สิ่งใดควรทำ อันจะช่วยการตัดสินใจในสถาณการณ์ต่างๆ ทักษะความสามารถสำหรับ critical thinking คือ สามารถกำหนด ระบุ ประเด็นปัญหา  สามารถคิดวิเคราะห์ข้อโต้แย้ง จากระบุข้อมูลที่มี/ไม่มี เหตุผลได้  ระบุข้อมูลน่าเชื่อถือ/ไม่น่าเชื่อถือได้ ระบุความเหมือน/ความต่างของข้อมูล หรือ ข้อคิดเห็นที่มีอยู่ได้  และสามารถสรุปได้

     2. คิดให้ลึกเชิงวิเคราะห์  (Analytical thinking) คือ แยกปัญหาใหญ่ออกเป็นส่วนย่อยๆ แล้ววิเคราะห์แต่ละส่วน เช่น มีใคร/หน่วยงานใดมีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหาบ้าง แล้ววิเคราะห์ทีละคน/ทีละหน่วยงานในกระบวนการทำงานมี function งานอะไรบ้าง แล้ววิเคราะห์ทีละ function งาน ในโครงการที่จะทำมีงานอะไรจะต้องทำบ้าง มีความสัมพันธ์กับใครบ้าง แล้ววิเคราะห์ (วางแผน) ทีละงาน / ทีละคน

     3. คิดให้กว้างอย่างสร้างสรรค์ ( Lateral thinking)  วิธีคิดให้กว้างอย่างสร้างสรรค์

- เตรียมคิดเตรียมใจให้พร้อมกับความคิด

- เก็บรวบรวมข้อมูล

- จัดหมวดหมู่ของความคิด

- ผสมผสานความคิด เชื่อมต่อ เปรียบเทียบ

- คิดทบทวน

- มองมุมกว้าง

- จดบันทึก - วาดรูป

    4. คิดให้ครบจนจบเรื่อง (Intergrated thinking)  ให้ถามตัวเองว่า ทีเรากำลังจะลงมือทำนี้ ....  ที่สุดแล้วมันจะเป็นอย่างไร   …แล้วมันจะมีอะไรตามมาอีก ... อะไรจะเกิดขึ้น ถ้า ..............   ...หลายๆ เรื่องที่กำลังคิดอยู่นี้ ... อะไรสำคัญกว่า  ... จะมีเหตุการณ์พ้องกันเกิดขึ้นหรือไม่

อย่างไรก็ตาม มีเครื่องมือที่ช่วยคิดเชิงวิเคราะห์ อยู่ หลายเครื่องมือ  เช่น

W5H, Mind mapping, Fishbone Diagram, Tree Diagram, Multi-criteria Decision Making, 5 whys

 

ผู้เขียนชอบเครื่องมือที่ช่วยในการคิดวิเคราะห์  ที่เรียกว่า 6 Thinking hats ของ Adward De Beno  เนื่องจากเป็นหลักการคิดง่ายๆ  แต่สามารถตอบคำถามว่า  รู้ได้อย่างไรว่าคิดทุกด้านและครอบคลุมดีแล้ว   จึงขอนำมาขยายความ  ดังนี้

ทุกครั้งที่คุณมีเรื่องที่ต้องตัดสินใจ ให้คุณจินตนาการว่า ณ ขณะนี้กำลัง

1.ใส่หมวกสีขาว( ความบริสุทธิ์) ให้นึกเกี่ยวกับข้อมูล ความเป็นจริงของเรื่องนี้  ว่า คุณมีข้อมูลที่ถูกต้องครบถ้วนในเรื่องที่ต้องตัดสินใจหรือยัง  ข้อมูลเป็นอย่างไร   แล้ววางหมวกลง   ใส่ใบใหม่  คือ

2. ใส่หมวกสีแดง  (หัวใจ) เกี่ยวกับอารมณ์ ความรู้สึกของตัวเอง ว่ารู้สักอย่างไรในเรื่องนี้  ชอบหรือไม่ชอบอย่างไร     แล้ววางหมวกลง ใส่ใบใหม่  คือ

3. หมวกสีเหลือง (รวงข้าว) ให้นึกถึงความเจริญงอกงามดั่งรวงข้าว  หมายถึงหากเรื่องนี้สำเร็จ เราจะได้รับประโยชน์อะไร   แล้ววางหมวกลง ใส่ใบใหม่  คือ

4. หมวกสีดำ (เมฆ ฝน) ความผิดพลาด  เรื่องที่จะทำมีความเสี่ยงอะไรบ้าง แล้วเราจะรับผลที่เกิดขึ้นหากมีความผิดพลาดได้หรือไม่    แล้ววางหมวกลง ใส่ใบใหม่  คือ

5. หมวกสีเขียว (ต้นหญ้าที่งอก) เปรียบได้กับความคิดใหม่ๆ   ถ้าไม่ทำแบบเดิมๆ  ในเรื่องนี้มีวิธีการใหม่ๆ  ไหม   แล้ววางหมวกลง ใส่ใบใหม่  คือ

6. หมวกสีน้ำเงิน (ท้องฟ้า)  กฎระเบียบ  ขนบธรรมเนียมประเพณี ที่ครอบคลุมเราอยู่เป็นอย่างไร  ในเรื่องนี้มีผลกระทบถึงคนอื่นอย่างไร

เมื่อคิดถึงผลต่างๆ จากการใส่หมวกความคิดทั้ง 6 ใบแล้ว จะทำให้เราคิดได้ครอบคลุม รอบด้าน คิดทั้งผลดี ผลเสีย วิธีการทำงานแบบใหม่ๆ  ซึ่งจะส่งผลถึงการตัดสินใจและวิธีทำงานของเราต่อไปในอนาคต  ผู้เขียนตั้งใจว่า หากเมื่อไรที่จะต้องมีการตัดสินใจคงจะใช้วิธีคิดแบบหมวก 6 ใบ เนื่องจากเป็นหลักการง่าย ไม่ซับซ้อน   โดยนึกถึงสัญลักษณ์ของหมวกแต่ละใบว่ามีความหมายถึงเรื่องใด   ว่าแต่ว่า ตอนนี้เที่ยงแล้ว ไหนลองใส่หมวก 6 ใบ คิดว่า   จะไปทานข้าวเที่ยงกับเพื่อนที่ไหนดี   ลองทำดู นะค่ะ

 

ขอขอบคุณ อาจารย์จักรพงษ์  วงศ์วัน   วิทยากรในการอบรมครั้งนี้

------------------------------------------------

กัลยา เพ็ชรหึง

นักวิชาการศึกษา ชำนาญการพิเศษ

 

แก้ไขล่าสุด (วันอังคารที่ 14 สิงหาคม 2012 เวลา 14:45 น.)